×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

false
true
true
توحید در ربوبیت به چه معناست؟

یکی از بحث های بسیار مهم از مباحث خداشناسی، بحث «ربوبیت» خداوند متعال است؛ «ربوبیت» به این معنا است که خداوند متعال علاوه بر خلقت تمام مخلوقات عالم، امر تدبیر، اداره و حل و فصل کردن کارهای آنان را نیز بر عهده دارد.

بسیاری از مردم در زمان های گذشته و حتی در زمان کنونی، معتقد بودند، خداوند متعال خالق تمام ممکنات و مخلوقین است، اما در امر تدبیر و دخل و تصرف در امور، غیر از خداوند متعال موجودات دیگری نیز تاثیر گذار هستند و حتی آن موجودات می توانند در سرنوشت آنان تاثیر گذار باشند و آنان را خوشبخت یا بدبخت کنند.

قرآن کریم از زبان مشرکین بیان می کند: «وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللَّهُ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لا یَعْلَمُونَ [لقمان/۲۵] هر گاه از آنها سؤال کنى چه کسى آسمان ها و زمین را آفریده است، مسلما می گویند «اللَّه»؛ بگو الحمد للَّه (که خود شما معترفید) ولى اکثر آنها نمی دانند». آنان معتقد بودند خداوند متعال تدبیر بعضی از امور را  به موجوداتی از قبیل بت ها، ملائکه، جن، کواکب، ارواح مقدسه و… تفویض کرده است، و این موجودات می توانند در کارهای آنان تاثیر بگذارند.[۱]

این اعتقاد، یکی از موارد شرک است؛ یعنی اگر شخصی معتقد باشد کسی غیر از خداوند متعال، مستقلا می تواند در عالم تصرف کند، مشرک است و با مشرکین صدر اسلام مساوی است. اما این نکته هم لازم است تذکر داده شود که این مطلب به معنای نفی هرگونه تصرف در عالم نیست، بلکه به معنای نفی استقلال است؛ یعنی ممکن است کسی یا چیزی از جانب خداوند متعال، اذن داشته باشد و با اجازه الهی بتواند در عالم تصرف کند، این مطلب هرگز شرک محسوب نمی شود؛ چرا که قرآن از زبان حضرت عیسی(ع) می فرماید: «أَنِّی أَخْلُقُ لَکُمْ مِنَ الطِّینِ کَهَیْئَهِ الطَّیْرِ فَأَنْفُخُ فِیهِ فَیَکُونُ طَیْراً بِإِذْنِ اللَّهِ وَ أُبْرِئُ الْأَکْمَهَ وَ الْأَبْرَصَ وَ أُحْیِ الْمَوْتى‏ بِإِذْنِ اللَّهِ [آل عمران/ ۴۹] (حضرت عیسی (ع) می فرماید) من از گل، چیزى به شکل پرنده می سازم، سپس در آن می دمم و به فرمان خدا پرنده می گردد. و به اذن خدا، کور مادر زاد و مبتلایان به برص (پی‎سى‏) را بهبودى می بخشم، و مردگان را به اذن خدا زنده می کنم». در این آیه حضرت عیسی (ع) به صراحت این اعمال را به خود نسبت می دهد، اما با اذن و اجازه الهی. پس اگر کسی معتقد باشد، انسانی با اذن و اجازه الهی می تواند در امور عالم دخالت کرده و دخل و تصرفی کند، این اعتقاد اشکال ندارد و شرک نیست.

در نتیجه: توحید در ربوبیت به این معناست که انسان معتقد باشد، خیر و شر و تدبیر کل امور در دنیا، به دست توانمند خداوند سبحان است، و انسان و آن چه که در عالم هستی وجود دارد، مالک هیچ چیز نیستند و مسیر حرکت انسان به سوی خداوند متعال است؛ و اگر هم در عالم مدبرات و اسبابی وجود دارد، همه آنها به اذن و اجازه خداوند متعال است و هرگز استقلالی در تاثیر گذاری ندارند، و به امر و مشیت الهی تصرف می کنند.[۲] قرآن نیز به این مطلب اشاره کرده و می فرماید: «أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ تَبارَکَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِینَ [اعراف/۵۴] آگاه باشید که آفرینش و تدبیر (جهان) براى او (و به فرمان او) است. پر برکت (و زوال‏ ناپذیر) است خداوندى که پروردگار جهانیان است».

دلیل عقلی مطلب:

۱) تدبیر از خلق جدا نیست: تمام مخلوقین هم چنان که در ابتدای خلقت، هیچ نبوده و خداوند متعال به آنان هستی بخشید و از نیستی آنان را به وجود آورد، همچنان به خداوند متعال نیازمند اند و اگر حتی یک لحظه رابطه آنان با خداوند متعال قطع شود، نابود می گردند و دوباره نیست می شوند. لذا ممکنات هم چنان که در حدوث و ابتدای خلقت محتاج افاضه خداوند فیاض هستند، در ادامه حیات نیز محتاج همان افاضه هستند و هم چنان فقیر و وابسته به خداوند متعال هستند؛ پس هیچ موجودی نمی تواند مستقل از خداوند سبحان، ادامه حیات دهد یا تصرفی در عالم انجام دهد.

۲) اسجام و نظم واحد: بدون شک در عالم مادی یک نوع انسجام و تدبیر واحد وجود دارد، این نظم و هماهنگی که میان اجزاء عالم وجود دارد و غیر قابل انکار است، گویای مدبری واحد، عالم و توانمند است. در نتیجه می توان گفت: تدبیر واحد ما را به مدبری واحد می رساند.[۳]

——————————————

پی نوشت :

[۱]. آیت الله سبحانی، الإلهیات على هدى الکتاب و السنه و العقل، ج‏۲، ص ۶۰٫
[۲]. همان، ص ۶۳٫
[۳]. همان، ص ۶۶٫

false
false
false
false

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

√ کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
√ آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد


true