×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

اخبار ویژه

امروز : یکشنبه, ۶ مهر , ۱۳۹۹  .::.   برابر با : Sunday, 27 September , 2020  .::.  اخبار منتشر شده : 0 خبر
تصمیم گرقتن خدا چگونه است؟

یکی از بحث‌های مهم در بحث صفات خداوند متعال بحث از «اراده الهی» است؛ تبیین و تحلیل این صفت از اوصاف خداوند متعال اندکی مشکل بوده و موجب اختلاف میان بزرگان اهل معرفت شده است. اما آن‌چه مسلم و قطعی است این است که این صفت، جزء اوصاف کمالی بوده و باید در خداوند حکیم موجود باشد.

دلیل وجود صفت «اختیار و اراده» در خداوند متعال این است که او برخی از موجودات امکانی را خلق کرده و برخی دیگر را خلق نکرده است، در حالی‌که علم و قدرت او نسبت به هر دو مساوی است، پس باید غیر از علم و قدرت، چیز دیگری وجود داشته باشد تا بتواند بین آن دو یکی را انتخاب کرده و خلق کند؛ و این مخصص همان اراده و اختیار ذات ربوبی است. یعنی او به جمیع ممکنات هم علم دارد و هم قدرت، لذا با اراده و اختیار خود برخی را انتخاب کرده و خلق می‌کند.[۱]

در تحلیل و تبیین این صفت از اوصاف الهی نظرات مختلفی وجود دارد که در این‌جا به صورت مختصر به چند مورد آن‌ها اشاره می‌کنیم:
برخی از فلاسفه معتقد‌ند اراده الهی همان علم او به نظام احسن است.[۲] برخی دیگر معتقد‌ند اراده الهی، ابتهاج و رضایت خداوند متعال از افعال خود است، چرا که خداوند متعال چون خیر خواه محض است و افعالش در نهایت احکام و اتقان، پس از فعل خود نهایت رضایت را دارد؛ لذا اراده را همین رضایت و خوشنودی الهی از افعال خود نامیدند.[۳]

اشکال این دو نظریه: این دو نظریه در واقع به انکار اراده می‌انجامند. زیرا در نظریه اول که علم را همان اراده معنا می‌کند، اراده و علم یک صفت محسوب می‌شوند؛ لذا دیگر اراده صفت مجزایی نخواهد بود. البته این نظریه مخالف روایات وارده در این باب نیز می‌باشد، به طور مثال امام صادق(علیه السلام) علم و اراده را دو صفت کاملا از هم جدا می‌خواند و از یکی دانستن آن‌ها منع می‌فرماید.[۴] در نظریه دوم نیز رضا و ابتهاج الهی، اراده نامیده شده است که به انکار اراده منتهی خواهد شد. در حالی‌که اراده از کمالات وجودی بوده و وجودش در ذات باری تعالی ضروری است.[۵]

برخی دیگر معتقد‌ند: برای توضیح اراده الهی، لازم است به صورت مقدمه نکته‌ای بیان شود: فعلی که از فاعل سر می‌زند، چند صورت دارد؛ یا اصلا ارادی نیست و مقهور قدرتی بالاتر است و فاعل به فعل خود اصلا علم ندارد، مانند فاعل طبیعی، مثل آتشی که می‌سوزاند؛ یا به فعل خود علم دارد، اما آن را اراده نمی‌کند، مانند رعشه‌های دست؛ یا این‌که هم علم دارد و هم اراده، اما فعل را با اکراه و بدون رضایت خاطر انجام می‌دهد، مانند این‌که کسی را برای کاری مجبور کنند، و او برای دفع خطر بزرگ‌تر، آن کار را انجام دهد. حالت چهارم این است که به فعل خود، هم علم دارد و هم آن را از روی طوع و رغبت انجام می‌دهد.

این حصر، حصر عقلی است و قطعا فاعلیت خداوند متعال نیز به یکی از این اشکال خواهد بود، سه مورد اول در حق خدا جاری نیست، چرا که هیچ نیرویی در مقابل او وجود ندارد تا او را مقهور خود کند؛ پس قطعا فاعلیت الهی از نوع چهارم است، یعنی افعال خود را هم از روی علم انجام می‌دهد و هم از روی میل و اختیار. البته با حذف تمام نقایص و شوائب امکانی از آن.

لذا برای توضیح صفت اختیار و اراده الهی می‌گوییم: او مختار است و غیر مقهور در سلطنت و اعمال قدرت، به این معنا که هیچ نیرویی فوق او وجود ندارد و او هر گونه که بخواهد می‌تواند در ملک خود تصرف کند و مجبور و مقهور هیچ نیرویی نخواهد بود.[۶]

 —————————————————-

پی نوشت :
[۱]. علامه حلی، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد قسم الالهیات، ص: ۳۱٫
[۲]. صدر الدین شیرازی، الأسفار الأربعه، ج ۶، ص ۳۱۶٫
[۳]. آیت الله سبحانی، الإلهیات على هدى الکتاب و السنه و العقل، ج‏۱، ص: ۱۷۱٫
[۴]. شیخ کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۰۹، باب الإراده.
[۵]. آیت الله سبحانی، الإلهیات على هدى الکتاب و السنه و العقل، ج‏۱، ص: ۱۷۱٫
[۶]. همان، ج‏۱، ص: ۱۷۵٫

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.
  •