×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

false
true
true
هدف خداوند متعال از خلقت انسان چه بود؟

اختصاصی ارجانیوز

نویسنده : حجت الاسلام محمد فرضی پور

یکی از مهم‌ترین سوالاتى که از قدیم الایام تا به حال ذهن بشر را به خود مشغول کرده است، این است که به راستی خداوند متعال ما را براى چه آفرید؟ و هدف آفرینش انسان و آمدن به این جهان چه بود؟ قرآن کریم در بیانی بسیار زیبا در رابطه با «هدف از خلقت» می‌فرماید: «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاَّ لِیَعْبُدُون [الذاریات/۵۶] من، جن و انس را نیافریدم جز براى این‌که عبادتم کنند.(و از این طریق تکامل یابند و به من نزدیک شوند)

بدون شک هر فرد عاقل و حکیمى که کارى انجام می‌دهد، هدفى براى آن در نظر دارد، و از آن‌جا که خداوند از همه عالم‌تر و حکیم‌تر است، این سوال پیش می‌آید که او چرا انسان را آفرید؟ آیا کمبودى داشت که با آفرینش انسان بر طرف می‌شد؟ آیا نیازى داشته که ما را براى پاسخ‌گویى به آن نیاز آفریده باشد؟ از طرفی می‌دانیم که وجود خداوند متعال از هر جهت کامل بوده و جمیع کمالات را دارد و غنى بالذات است. پس طبق مقدمه اول باید قبول کنیم که او هدفى داشته و طبق مقدمه دوم باید بپذیریم که هدف او از آفرینش انسان چیزى نیست که سودی برای خود او داشته باشد و بازگشتش به ذات مقدس باشد. بنابراین باید این هدف را در بیرون ذات او جستجو کرد، هدفى که به خود مخلوقات باز می‌گردد و مایه کمال خود آن‌ها است.

از طرفی می‌بینیم که در آیات قرآن، تعبیرهاى مختلفى درباره هدف آفرینش انسان وجود دارد؛ یک جا می‌فرماید: «الَّذِی خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَیاهَ لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا [ملک/۲] او کسى است که مرگ و زندگى را آفرید تا شما را آزمایش کند که کدام یک بهتر عمل می‌کنید». در این‌جا مساله آزمایش و امتحان انسان‌ها از نظر «حسن عمل» به عنوان یک هدف معرفى شده است.
در آیه‌ای دیگر می‌فرماید: «اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَ مِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ یَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَیْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدِیرٌ وَ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحاطَ بِکُلِّ شَیْ‏ءٍ عِلْماً [طلاق/۱۲] خداوند کسى است که هفت آسمان را آفریده و از زمین نیز مانند آن خلق کرده است، فرمان او در میان آن‌ها نازل می‌شود تا بدانید خداوند بر هر چیز توانا است، و علم او به همه موجودات احاطه دارد». در این‌جا «علم و آگاهى از قدرت و علم خداوند» به عنوان هدفى براى آفرینش آسمان‌ها و زمین (و آن‌چه در آن‌ها است) ذکر شده است.

در آیه‌ای دیگر آمده: «وَ لَوْ شاءَ رَبُّکَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّهً واحِدَهً وَ لا یَزالُونَ مُخْتَلِفِینَ إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّکَ وَ لِذلِکَ خَلَقَهُم [هود/۱۱۸] اگر پروردگارت می‌خواست همه مردم را امت واحد قرار می‌داد، ولى آن‌ها همواره مختلف‌اند- مگر آن‌چه پروردگارت رحم کند، و براى همین (رحمت) آن‌ها را آفریده است». بر طبق این آیه رحمت الهى هدف اصلى آفرینش انسان است. اما آیه مورد بحث، تنها روى مساله عبودیت و بندگى تکیه می‌کند، و با صراحت تمام آن‌را به عنوان هدف نهایى آفرینش جن و انسان معرفى می‌کند.

با اندکى تامل در مفهوم این آیات و مشابه آن، می‌توان گفت: هیچ تضاد و اختلافى در میان آن‌ها نیست، در واقع بعضى هدف مقدماتى و بعضى متوسط و بعضى هدف نهایی‌اند و بعضى نتیجه آن.

هدف اصلى همان «عبودیت» است که در آیات مورد بحث به آن اشاره شده و مساله «علم و دانش» و «امتحان و آزمایش» اهدافى هستند که در مسیر عبودیت قرار می‌گیرند و «رحمت واسعه خداوند» نتیجه این عبودیت است. به این ترتیب روشن می‌شود که انسان براى عبادت پروردگار آفریده شده‏ است. «عبد» از نظر لغت عرب به انسانى می‌گویند که سر تا پا متعلق به مولا و صاحب خود است، اراده‌‏اش تابع اراده او و خواستش تابع خواست اوست. در برابر او مالک چیزى نیست و در اطاعت او هرگز سستى به خود راه نمی‌دهد. بنابراین، «عبودیت» نهایت اوج تکامل یک انسان و قرب او به خداوند متعال است.
این است هدف نهایى آفرینش بشر که خدا براى وصول به آن، میدان آزمایشى فراهم ساخته و علم و آگاهى به انسان داده و نتیجه نهائی‌اش نیز غرق شدن در اقیانوس «رحمت» اوست.

در نتیجه: او چشمه‌‏اى است فیاض و مبدئی‌است نعمت‏‌آفرین که موجودات را در کنف حمایت خود می‌گیرد و آن‌ها را پرورش داده، از نقص به کمال می‌رساند و این است هدف واقعى عبودیت و بندگى بنی آدم و این است فلسفه عبادات و نیایش‌هاى انسان، همه آن‌ها کلاس‌هایی‌ است برای تربیت و تکامل انسان. به این ترتیب نتیجه می‌گیریم که هدف آفرینش انسان پیشرفت و تکامل اوست.

در این‌جا سوالى پیش می‌آید، و آن این‌که اگر هدف خلقت جود بر بندگان است و این جود از طریق تکامل انسان‌ها به دست می‌آید، چرا خداوند جواد و کریم، از آغاز بندگان را کامل نیافرید، تا همه آن‌ها در جوار قرب او جاى گیرند و از برکات نزدیکى به ذات پاکش بهره‌مند شوند؟

جواب این سؤال روشن است، تکامل انسانى چیزى نیست که بتوان آن‌را به «اجبار» آفرید، بلکه راه طولانى و درازى است که انسان‌ها باید با پاى خود آن‌را طى کنند و با اراده و تصمیم و افعال اختیارى خویش، آن‌را بپیمایند؛ آیا اگر از کسى به اجبار و با زور سرنیزه مبلغ هنگفتى براى ساختن یک بیمارستان بگیرند، این عمل او ارزشی دارد؟ مسلما نه، امّا اگر به اراده و میل خویش، حتى یک ریال به چنین هدف مقدسى کمک کند به همان نسبت راه کمال اخلاقى را پیموده است. از این سخن چنین نتیجه می‌گیریم که خداوند باید با اوامر و تکالیف و برنامه‌‏هاى تربیتى که وسیله پیامبران او و نیروى عقل ابلاغ می‌شود، این مسیر را براى ما مشخص کند، و ما با اختیار و اراده خویش این راه را بپیماییم.

سوال دیگرى که مطرح می‌شود این است که به راستی هدف از این تکامل چیست؟ پاسخ این سوال نیز با این جمله روشن می‌شود که تکامل، هدف نهایى یا به تعبیر دیگر «غایه الغایات» است. با یک مثال این مساله را توضیح می‌دهیم، اگر از محصلى سوال شود هدف او از درس خواندن چیست؟ طبیعتا خواهد گفت: براى این‌که به دانش‌گاه راه یابم. باز اگر سوال کنیم دانش‌گاه را براى چه می‌خواهى؟ خواهد گفت: براى این‌که دکتر یا مهندس یا… شوم.

اگر بپرسیم مدرک دکترا و مهندسى را براى چه می‌خواهى؟ خواهد گفت: براى این‌که هم آدم مثبتى برای جامعه باشم و هم درآمد خوبى داشته باشم. باز اگر بپرسید: درآمد خوب را براى چه می‌خواهى؟ خواهد گفت: براى این‌که زندگى آبرومند و خوبی داشته باشم. سرانجام می‌پرسیم زندگى مرفه و آبرومند را براى چه می‌خواهى؟ در این‌جا می‌بینیم لحن سخن او عوض می‌شود و می‌گوید: خوب، براى این‌که زندگى مرفه و آبرومندى داشته باشم، یعنى همان پاسخ سابق را تکرار می‌کند. این دلیل بر آن است که او به پاسخ نهایى، و به اصطلاح به «غایه الغایات» کار خویش رسیده است که ماوراى آن پاسخ دیگرى وجود ندارد، و هدف نهایى را تشکیل می‌دهد.

در زندگى معنوى نیز مطلب همین‌گونه است، وقتى گفته می‌شود آمدن انبیاء و نزول کتب آسمانى و تکالیف و برنامه‏‌هاى تربیتى براى چیست؟ می‌گوییم: براى تکامل انسانى و قرب به خدا. اگر سوال کنند تکامل و قرب پروردگار براى چه منظورى است؟ می‌گوییم براى قرب به پروردگار، یعنى این هدف نهایى است و به تعبیر دیگر ما همه چیز را براى تکامل و قرب به خدا می‌خواهیم امّا قرب به خدا را براى خودش (یعنى براى قرب به پروردگار).[۱]

در حدیث زیبایی از امام صادق(علیه‌السلام) نیز آمده است: امام حسین(علیه‌السلام) در برابر اصحابش چنین فرمود: «خداوند بزرگ، بندگان را نیافریده مگر به خاطر این‌که او را بشناسند، هنگامی‌که او را بشناسند عبادتش می‌کنند و هنگامی‌که بندگى کنند، از بندگى غیر او بی‌نیاز می‌شوند».[۲]

—————————

پی‌نوشت
[۱]. بر گرفته از تفسیر نمونه، ج‏۲۲، ص۳۹۸- ۳۸۶٫
[۲]. علل الشرایع، ج۱، ص ۹٫

false
false
false
false
  1. محمدي فر

    سفارش عجیب علامه امینی به فرزندش
    محمدهادی امینی فرزند علامه امینی می‌نویسد: پس از گذشت چهار سال از فوت پدر، در شب جمعه‌ای قبل از اذان صبح، پدرم را در خواب دیدم،‌او بسیار شاداب و خرسند بود، جلو رفتم و پس از سلام و دست‌بوسی گفتم: پدر جان! در آنجا چه عاملی باعث سعادت و نجات شما شد؟پدرم گفت: چه می‌گویی؟دوباره عرض کردم:آقاجان! در آنجا که اقامت دارید، کدام یک از اعمالتان موجب نجات شما شد؟ کتاب الغدیر یا سایر تألیفات شما یا تأسیس بنیاد و کتابخانه امیرالمؤمنین(ع)؟!او اندک تأملی کرد و سپس فرمود: فقط زیارت اباعبدالله الحسین(ع) عرض کردم: شما می‌دانید اکنون روابط ایران و عراق تیره شده و راه کربلا بسته است، برای زیارت چه کنیم؟فرمود: در مجالس و محافلی که جهت عزاداری امام حسین(ع) بر پا می‌شود، شرکت کنید تا ثواب زیارت امام حسین(ع) را به شما بدهند.سپس فرمود: پسرجان! در گذشته بارها به تو یادآور شدم و اکنون نیز توصیه می‌کنم که زیارت عاشورا را به هیچ عنوان ترک مکن، زیارت عاشورا بخوان و آن را وظیفه خودت بدان، این زیارت دارای آثار، برکات و فواید بسیاری است که موجب نجات و سعادتمندی تو در دنیا و آخرت می‌شود. خواهشا در سایت جا داده شود

  2. ..........

    مقاله تکراری بود.
    و نظر این دوستمون راجع به خواب مرحوم علامه امینی یه خورده با عقل و منطق سازگار نیست.

    • حجت الاسلام محمد فرضی پور

      با سلام خدمت شما. حقیر که از جایی کپی نکردم. مطمئن باشید. ولی بنده از کتاب تفسیر نمونه نقل کردم.
      در ضمن شما هنوز مقام امام را نشاختید که میگویید با عقل و منطق جور در نمی آید؛ یه کم مطالعه کنید حل میشه ان شاء الله.

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

√ کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
√ آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد


true