×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

false
true
true
با عالم برزخ بیشتر آشنا شویم

اختصاصی ارجانیوز

نویسنده: حجت الاسلام محمد فرضی پور

خداوند متعال در قرآن کریم بیان می‌کند که انسان به محض مردن و انتقال به عالم آخرت، وارد عالم جدیدی شده که به عالم «برزخ» معروف است. قرآن در این رابطه می‌فرماید: «حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ رَبِّ ارْجِعُونِ* لَعَلِّی أَعْمَلُ صالِحاً فِیما تَرَکْتُ کَلَّا إِنَّها کَلِمَهٌ هُوَ قائِلُها وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى‏ یَوْمِ یُبْعَثُونَ [مومنون/ ۹۹-۱۰۰] انسان که از این دنیا می‌رود، به عالم دیگرى به نام «برزخ» وارد می‌شود و در آن‌جا هست تا وقتی‌که در صور دمیده شود و مردم از قبرها بیرون آیند، در آن وقت به عالم قیامت وارد می‌شوند».

اما در رابطه با این‌که در این عالم چه می‌گذرد و چگونه خصوصیاتی دارد باید گفت:

در لغت، فاصله بین دو خشکى یا دو آب یا دو چیز دیگر را «برزخ» گویند. و چون عالمى که انسان پس از مردن در آن‌جا بسر می‌برد، فاصله ایست بین عالم دنیا و قیامت، آن‌را عالم برزخ گویند.[۱] بین این عالَم که عالم جسم و جسمانیات است و بین عالم اسماء و صفات الهى، دو عالم دیگر فاصه است: یکى عالم «مثال» و دیگرى عالم «نفس». عالم مثال را «برزخ» و عالم نفس را عالم «قیامت» گویند. و انسان تا از این دو عالم نگذرد به مقام اسماء و صفات الهیّه نخواهد رسید؛ کما این‌که انسان، تا از عالم برزخ نگذرد به عالم قیامت نمی‌رسد.

عالم ماده داراى طبع و جسم و جسمانیّات است و عالم نفس، تجرد مطلق از ماده و آثار ماده است؛ ولى عالم برزخ فاصله بین این دو عالم است؛ یعنى ماده نیست، ولى آثار مادّه از «کَیف» و «کَمّ» و «أیْن» و غیرها را دارد؛ لذا موجودى که در عالم برزخ است ماده ندارد؛ اما شکل و صورت و حد و کم و کیف و أعراض فعلیه را دارد؛ یعنى داراى اندازه و حدود است، داراى رنگ و بوست. صورت مردمان برزخى رنگ و حد دارد، و در آن‌جا خوشحالى و مسرت و غضب و نگرانى هست. بنابراین، موجودات برزخیه داراى صورت جسمیه هستند، ولى ماده ندارند.

از طرفى عالم برزخ را «عالم خیال» نیز می‌گویند؛ خیال، یعنى عالمى که در آن‌جا صورت محض است و هیچ ماده‌ای نیست، به همین خاطر صورى که در آن‌جا موجود است به مراتب از موجوداتى که در عالم ماده هستند قوی‌تر و عظیم‌تر، و حرکتش سریع‌تر است، لذا حزن و اندوه و یا مسرت و لذتش بیشتر می‌باشد؛ پس باید دانست که عالم برزخ، یک عالم بسیار وسیعى بوده که از عالم ماده بسیار قوی‌تر است.

چون عالم خواب نمونه‏اى از برزخ است، در خواب‏هایى که انسان در بعضى اوقات می‌بیند، با آن‌که خواب از مرگ خیلى ضعیف‌تر است، و برزخِ خواب انسان نیز از برزخِ مرگ بسیار ضعیف‌تر است؛ ولى در خواب‌هایى که دیده می‌شود هم موجودات، قوی‌تر و عظیم‌تر و عجیب‌تر، و فعالیت‏ها و حرکت‏ها و سرعت‏ها شدیدتر، و هم لذت‏ها و شادی‌ها و اندوه‏ها و غصه‏ها بیشتر است و خوف و هراس نیز به مراتب بیشتر خواهد بود.

برای روشن شدن این وسعت و سرعت به این مثال دقت کنید: انسان در این دنیا اگر بخواهد از خیابانى عبور کند، باید با دقت به این‌طرف و آن‌طرف بنگرد تا از تصادف با ماشین محفوظ بماند، سپس آرام حرکت کند تا عرض خیابان را طى کند. اما در عالم خواب و برزخ این‌طور نیست؛ یک مرتبه اراده می‌کند که برخیزد و به سمت آسمان حرکت کند، بلند شده و در آسمان سیر می‌کند و بدون بال و پر مادى روى ابرها حرکت کرده و تمام عالم را تماشا می‌کند، سپس پایین می‌آید و مانند برق در دریاها و اقیانوس‏ها شنا می‌کند و در یک لحظه آن‌ها را به پایان می‌رساند!

چه اندازه این حرکت‏ها و سرعت‏ها نسبت به آن حرکتِ از عرض خیابان، شدیدتر و قوی‌تر است، به همان اندازه سِنخه و کیفیت عالم برزخ به این عالم، قوی‌تر و عظیم‌تر است. بنابراین، حقائق برزخیّه اصولًا قابل پائین آمدن و نشان دادن در آئینه مادّه نیستند؛ بلکه عالم ماده آن‌چه را که در خود از عالم برزخ نشان می‌دهد فقط به اندازه سعه و گنجایش خود ماده است.

باید دانست که: بدنی که در میان قبر می‌رود و بر روى آن خاک می‌ریزند، غیر از صورت مثالى است که به برزخ می‌رود. سؤال و حساب با بدن مثالى است نه با بدن خاکى؛ بدن خاکى حرکتى ندارد، چشم و گوش و ادراکی ندارد، در میان قبر بپوسد یا نپوسد تفاوتی ندارد. امّا بدن مثالى که همان عالم صورت انسانى است، نمی‌میرد بلکه زنده است، دیده بصیرت و ادراکش کم نمی‌شود بلکه بیشتر می‌شود؛ و با همین بدن است که مورد سؤال و مؤاخذه قرار گرفته، سپس مورد ثواب یا عقاب برزخى قرار می‌گیرد.

و علت آن‌که در بسیارى از روایات از عالم «برزخ» به قبر، و نکیر و منکر و مؤاخذه در قبر تعبیر شده است به این خاطر است‌که: عالم برزخ به دنبال دنیاست، و قبر هم به دنبال زندگى دنیاست؛ و بدین مناسبت عالم برزخ را که تعلّقى به عالم قبر دارد، به عالم قبر تعبیر شده است.

اما در قیامت، روح با بدن جسمانى مورد مؤاخذه و ثواب و عقاب واقع می‌گردد و معاد جسمانى از ضروریات مذهب است؛ خداوند تبارک و تعالى در محشر روح را با بدن حاضر می‌فرماید و به سزاى اعمال خود از خیر و شر می‌رساند.

در برزخ، آسمان و زمین وجود دارد، چون عالَم صورت است، و موجودات و نفوس برزخیّه از دنیا اطلاع دارند و از آسمان‌ها و زمین مطلع‌اند، البتّه حیات آن‌ها در ملکوت آسمان و زمین است. هم‌چنین در برزخ، شب و روز وجود دارد و این آیه از قرآن که می‌فرماید: «النَّارُ یُعْرَضُونَ عَلَیْها غُدُوًّا وَ عَشِیًّا وَ یَوْمَ تَقُومُ السَّاعَهُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ [غافر/۴۶] عذاب آن‌ها آتش است که هر صبح و شام بر آن عرضه می‌شوند، و روزى که قیامت بر پا می‌شود دستور می‌دهد آل فرعون را در سخت‏ترین عذاب‌ها وارد کنید» به چند دلیل راجع به عالم برزخ است، نه عالم قیامت کبرى:

۱) از عنوان «غُدُوّ و عَشى» زیرا همان‌طور که ذکر شد در قیامت کبرى، روز و شب نیست.

۲) از عنوان «یُعْرَضُونَ عَلَیْهَا» زیرا که معنایش این است که: مشرکین را بر آتش عرضه می‌کنند، و معنى عرضه آن نیست که در آتش می‌افکنند، بلکه آن است که کنار آتش می‌برند و در کنار آن قرار می‌دهند و آتش را به آنان می‌نمایانند، به طوری‌که لهیب و شعله آتش، آنان را فرا نمی‌گیرد، و لیکن حرارت آتش به آن‌ها می‌رسد و از منظره وحشت‌ناک آن متألّم و متأثّر می‌گردند. لذا بهشت و جهنّمِ قیامتى در برزخ نیست، بلکه راهرویی است براى قیامت و دریچه ایست براى رسیدن به آن.[۲]

—————————–

پی‌نوشت
[۱]. برگرفته از کتاب معاد شناسى، ج‏۲: آیت الله سید محمد حسین حسینى تهرانى‏، ص ۱۶۱ تا ۱۷۰٫
[۲]. همان، ج۲، ص ۲۴۵٫

false
false
false
false

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

√ کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
√ آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد


true