×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

false
true
true
آیا پدر می تواند فرزند خود را از ارث محروم کند ؟

دانستنی های حقوقی
آیا پدر میتواند فرزند خود را از ارث محروم کند ؟

سیاوش حیدری

اختصاصی ارجانیوز: وقتی کسی از ورثه از ارث محروم شود، معنای آن این است که سهم او به سایر ورثه ها تملیک میگردد پس وصیت به محرومیت یکی از ورثه از ارث، به منزله این است که تمامی ترکه را برای سایر وراث وصیت به تملیک کرده باشد اما آیا این کار جایز است؟

آیا پدر ازلحاظ قانونی و شرعی میتواند فررند خود را محروم از ارث پدری کند؟
پاسخ:
مطابق ماده ۸۳۷ قانون مدنی ایران، این کار نافذ نیست. زیرا در این ماده آمده است: «اگر کسی به موجب وصیّت، یک یا چند نفر از ورثه خود را از ارث محروم کند، وصیت مزبور نافذ نیست. »
یکی از حقوقدانان در این زمینه مینویسد: «از ظاهر جمله «وصیت مزبور نافذ نیست» چنین استفاده میشود که هر گاه وارث محروم، به اراده موصی تسلیم شود و محرومیت را بپذیرد، وصیت نافذ میشود. لازمه پذیرش این نظر نفوذ وصیت تا حد ثلث است که بدون نیاز به اجازه نیز اثر دارد، ولی در استفاده از این ظاهر باید احتیاط کرد، زیرا قوانین ارث و قواعد مربوط به تملک قهری ورثه برای حفظ مصالح خانواده وضع شده است و با نظم عمومی جامعه ارتباط نزدیک و مستقیم دارد.»
بعضی دیگر از حقوقدانان در تفسیر این ماده میگویند: «قاعده توارث از نظر نظم اجتماعی تأسیس شده است، بدین جهت طبق ماده ۹۵۹ قانون مدنی وارث نمیتواند آن را از خود سلب کند. همچنانی که مورث نمیتواند آن را از وارث سلب نماید. بنابراین توارث از احکام به شمار میرود نه از حقوق تا شخص بتواند آن را اسقاط کند. مثلاً هر گاه کسی وصیت نماید که فلان وارث او از ارث محروم باشد و یا به فلان وارث او ارث ندهند، یا وارث او نیست، وصیّت مزبور موجب محرومیت او از ارث نمیگردد.»
بنابراین، ماده ۸۳۷ قانون مدنی اگر چه دارای ابهام است. ولی وقتی به منبع قانون، یعنی فقه امامیه مراجعه کنیم، ابهام آن برطرف میگردد. برای توضیح بیشتر باید گفت که در این رابطه، دو نظریه وجود دارد:
نظریه اول:
گروهی از فقهاء معتقد هستند که وصیت مزبور بطور مطلق باطل نیست بلکه وصیت عهدی مزبور در بر گیرنده یک وصیت تملیکی است. چون، وقتی کسی از ورثه از ارث محروم شود، معنای آن این است که سهم او به سایر ورثه ها تملیک میگردد پس وصیت به محرومیت یکی از ورثه از ارث، به منزله این است که تمامی ترکه را برای سایر وراث وصیت به تملیک کرده باشد. ولی از آن جهت که موصی، نمیتواند به بیشتر از ثلث مال وصیت کند، مازاد بر ثلث توقف بر اجازه وارث دارد. در نتیجه مقداری از ثلث که سهم وارث محروم است، به وی تعلق نمیگیرد بلکه به وارث دیگر انتقال پیدا میکند و انتقال بقیه سهم وارث محروم (غیر از ثلث) توقف بر اجازه وارث محروم دارد که اگر اجازه داد، وصیت نافذ میشود.
این نظریه را علامه در کتاب مختلف و بسیاری از فقهای دیگر از جمله صاحب جواهر قائل شده اند. ظاهر قانون مدنی این است که از این نظریه پیروی کرده است. زیرا در ماده ۸۳۷ قانون مدنی جمله «نافذ نیست» آمده است.
قاعده توارث از نظر نظم اجتماعی تأسیس شده است، بدین جهت طبق ماده ۹۵۹ قانون مدنی وارث نمیتواند آن را از خود سلب کند. همچنانی که مورث نمیتواند آن را از وارث سلب نماید. بنابراین توارث از احکام به شمار میرود نه از حقوق تا شخص بتواند آن را اسقاط کند
نظریه دوم:
گروه دیگر از فقهاء، از جمله محقق در شرایع، شهید ثانی در مسالک و فخرالمحققین معتقد هستند که چنین وصیتی باطل است. زیرا چنین وصیتی مخالف کتاب و سنّت است و قواعد فقهی نیز موید این بطلان است. این نظریه با قواعد و موازین حقوقی منطبق است. زیرا انتقال ترکه به وارث، پس از فوت مورث از امور قهریه است و بستگی به میل و رضایت کسی ندارد و لذا مورث نمیتواند مانع انتقال اموال به وارث شود. به عبارت دیگر، انتقال ترکه به ورثه «حکم» است نه «حق» و «حکم» قابل اسقاط یا انتقال نیست.
حال باید از این دو نظریه یکی را انتخاب کرد:
به نظر میرسد نظریه دوّم (بطلان وصیت)‌ بیشتر با قواعد و موازین حقوقی، سازگار است، زیرا هر چند ظاهراً قانون مدنی، نظریه صاحب جواهر (یعنی عدم بطلان مطلق) را ترجیح داده است، اما به دلایل متعدد، نظریه بطلان را انتخاب کرده است. یکی از دلایل او این است که «وصیت به حرمان از میراث که به صورت عهدی انجام گیرد، توسط نصوص واصله منهی و غیر مشروع شناخته شده و بنابراین شریعت مقدّسه این گونه وصیت را ملغی الاثر دانسته است.»
نکته ای که در اینجا وجود دارد این است که حقوقدانان بین دو مورد ذیل فرق میگذارند: گاهی از اوقات، پدر، تصریح میکند که فلان فرزندم را از ارث محروم ساختم، در این صورت مطابق آنچه گفتیم، وصیت باطل است.
ولی گاهی از اوقات، پدر میگوید: تمامی میراثم را به فلانی و فلانی دادم و به این طریق فرزند و سایر ورثه خود را از ارث محروم میکند. در اینجا حقوقدانان میگویند: وصیت تا حد ثلث نافذ میباشد و مازاد، منوط به اجازه سایر ورّاثی که محروم شده اند میباشد که اگر فرزند و سایر ورثه اجازه دادند، تمامی اموال متعلق به «موصی له» میشود. بعضی از حقوقدانان در توجیه این دو وصیت چنین میگویند: در اوّلی نه به دلالت مطابقی و نه تضمینی و نه التزامی، دال بر تملیک سهمیه شخص محروم به سایرین نمیباشد، اما در صورت دوّم، به دلالت مطابقی دال بر تملیک است.
در نتیجه، اگر چه مطابق ظاهر ماده ۸۳۷ قانون مدنی ایران وصیت پدر به محروم کردن فرزند از ارث، نافذ نیست. اما با مراجعه به تحلیل و تفسیر حقوقدانان از این ماده و با توجه به قواعد و موازین حقوقی، در صورتی که پدر صراحتاً فرزند خود را از ارث محروم کند، وصیت مزبور باطل است. اما اگر پدر تمامی اموال خود را به دیگر ورثه تملیک کند و اسمی از فرزند خود نبرد، در این صورت وصیّت مزبور غیر نافذ است. یعنی اگر فرزند اجازه داد وصیت صحیح خواهد بود و اگر فرزند اجازه ندهد تا ثلث مال وصیت موثر است.
سیاوش حیدری
کارشناس حقوقی

false
false
false
false
  1. ابراهیمی

    باسلام نکنه قصد داره برانمایندگی پابه عرصه بذاره

  2. علیرضا

    خیلی هم خوبه منم بش رای میدم

  3. علی

    من به عنوان یک نفر که فعلا معلوم نیست به چه کسی رای بدهم می خوام بگم خداییش رای میاره

  4. مهدی

    یاسلم خدمت جوان رشید .گزینه خوبیه منم موافقم موفق باشی انشاءالله

  5. ناشناس

    درود خدا برآقای حیدری

  6. عارف

    حسنت برآقای حیدری مطلبتون عالی بود استفاده کردیم بازم درج نمایید باتشکر

  7. کوهدشتی

    باسلام دوست عزیز میشه ی کم بشتر توضیح بدین ببینم موصی موصی له موص به موصی چه کسی هستن. ممنون

  8. رضا

    درود برجوان رشید کوهدشتی

  9. کوهدشتی

    خوبه چه اشکال داره میاد بعدشم ب سود ی نفر کنار میکشه براخودشم مسئولیتی می گیره

  10. قبادی آدینه وند

    مرسی آقای حیدری. خیلی مفید بود استفاده کردیم…ممنون

  11. رضایی

    واقعا دستون دردنکنه دوست عزیز موفق باشی.

  12. ناشناس

    باسلام و تشکر از سایتتون بخاطر درج مسائل حقوقی و نیز تشکر ازآقای حیدری. در این مقاله خلط مبحث صورت گرفته و مسائل ارث و وصیت بطور مشخص تبیین نگردیده است. خلاصه عرض کنم چون ارث با فوت تحقق پیدا میکند تازمانیکه شخص در قید حیات است بحث از ارث بی معنی است. در این حالت شخص فقط بموجب وصیت آنهم تا یک سوم از دارایی حین الفوت خود را میتواند وصیت تملیکی نماید. محرومیت کامل فرزندان از ارث عملا امکان دارد به این طریق که شخص چون مالک مال خود میباشد قبل از فوت اموال خود را به غیر وراث یا افرادی از آنها اتتقال دهد در این صورت چون بعد از فوت ماترکی (مالی)وجود ندارد عملا فرزندان از ترث محروم شده اند.

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

√ کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
√ آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد


true