×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

false
true
true
تحلیل رفتار صحابه در جریان غدیر!

یکی از مسائل مهم سال آخر زندگانی با برکت پیامبر اسلام(صلى‌اللّه‌علیه‌وآله) بحث «سپاه اسامه بن زید» است؛ در این جریان خود پیامبر اکرم(صلى‌اللّه‌علیه‌وآله) به تجهیز سپاه و بسیج کردن مردم می‌پردازد و از تمام صحابه و مردم مدینه می‌خواهد که به سپاهی که فرمانده او اسامه‌ی جوان است بپیوندند؛ اما صحابه به دلایل مختلف سستی کرده و به این دستور حضرت عمل نمی‌کنند، هر چند تاکید فراوان پیامبر(صلى‌اللّه‌علیه‌وآله) در خصوص پیوستن به این سپاه را با چشم خود دیده بودند. ما در این مطلب جریان آن‌را به تفصیل بیان کردیم.

یکی از سوالات مهمی که ایجاد می‌شود این است که چرا اصحاب و صحابه بزرگ اسلام که عمری در خدمت پیامبر اکرم(صلى‌اللّه‌علیه‌وآله) بودند، این‌جا سخن حضرت و امر او را روی زمین گذاشته و به آن عمل نکردند؟

علامه «سید عبدالحسین شرف الدین» می‌گوید: من این سوال را از رئیس دانشگاه الازهر مصر شیخ الاسلام البشری در مباحثی که با هم مناظره می‌کردیم پرسیدم، وی در تحلیل این رفتار آنان نوشته بود: هر چند پیغمبر(صلى‌اللّه‌علیه‌وآله) ایشان را ترغیب کرد که در اسرع وقت به سپاه اسامه بپیوندند و تأکید فرمود که در حرکت شتاب کند، ولى حضرت بلافاصله بیمار شد، به طورى که اصحاب بیم آن را داشتند که مرگش فرا رسد. از این رو اصحاب نمى‏‌توانستند پیغمبر(صلى‌اللّه‌علیه‌وآله) را در آن حال رها کنند. لذا در لشکرگاه صبر کردند تا ببینند وضعیت حضرت چه خواهد شد.

این هم از کثرت علاقه آن‌ها به پیامبراکرم(صلى‌اللّه‌علیه‌وآله) و توجه دل‌هاى ایشان به آن حضرت بود. علت کوتاهى آن‌ها از پیوستن به سپاه اسامه نیز به خاطر این بود که منتظر بودند که یا پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) بهبودی پیدا کند و آنان خوش‌‏حال شوند و یا در صورت فوت حضرت، به فیض کفن و دفن وى نایل گردند! و زمینه را براى حکومت هر کسى که بنا شد بعد از آن وجود مقدس، به خلافت برسد، مهیا کنند، بنابراین، آن‌ها در این انتظار کشیدن، معذور بودند و ایرادى به ایشان وارد نیست.

اعتراض آن‌ها راجع به فرماندهى اسامه بن زید- با همه‌ی تاکیدات فراوانی که قولا و عملا در این باره از پیغمبر شنیدند و دیدند- فقط به خاطر جوانى اسامه بود؛ زیرا در میان اصحاب، افراد کهن‌سال و سال‌خورده وجود داشتند و طبیعى است که دل‌هاى آنان براى اطاعت از جوانان، آمادگى نداشت و حاضر به تسلیم در برابر آنها نبود. بنابراین ناراضی بودن از فرماندهى اسامه، بدعت نبود، بلکه مقتضاى طبیعت بشرى و سرشت آدمى بوده است.

ولى خود شیخ الاسلام در همین‌جا مى‌‏گوید: «انصاف این است که من علتى که مورد قبول عقل باشد، در این خصوص  را نیافتم. بنابراین، علت عذرخواهى ایشان بعد از آن وقایع، موضوعى است که جز خداوند کسى نمى‌‏داند».

علامه شرف‌الدین می‌گوید من در پاسخ او نوشتم: «شما کوتاهى اصحاب در ملحق شدن به سپاه اسامه و توقف در لشکرگاه «جرف» در آن مدت، با این‌که مامور بودند به سرعت به سپاه بپیوندند را مسلم گرفتید. هم‌چنین اعتراف کردید که آن‌ها پس از شنیدن و دیدن تاکیدات قولى و عملى‏ پیامبر(صلى‌اللّه‌علیه‌وآله) در مورد فرماندهی اسامه، به او اعتراض کردند و حضرت را مورد سرزنش قرار دادند. این را نیز تصدیق دارید که برخى را که پیامبر(صلى‌اللّه‌علیه‌وآله) مأمور پیوستن به سپاه نمود و دستور داد تحت فرماندهى اسامه قرار گیرند، از آن کار، سر باز زدند. شما همه این موضوعات را مسلم دانستید و اعتراف دارید.

اما آن‌چه درباره معذور بودن آنان ذکر کردید که اصحاب در انجام این امور به نظر خود مصلحت اسلام را منظور کردند، نه این‌که موافق سخن پیامبر(صلى‌اللّه‌علیه‌وآله) عمل کرده باشند؛ ما هم در این مورد جز این ادعایى نکردیم. به عبارت دیگر: موضوع سخن ما این است که آیا اصحاب، خود را ملزم مى‌‏دانستند کلیه سخنان و اوامر پیامبر(صلى‌اللّه‌علیه‌وآله) را عمل کنند یا نه؟ پس شما نیز به این مطلب اعتراف دارید اصحاب در این موارد، به اوامر پیامبر اکرم(صلى‌اللّه‌علیه‌وآله) عمل نکردند، و این مطلب نظر ما را ثابت مى‌‏کند. اما این‌که آن‌ها معذور بودند یا نه، خارج از موضوع بحث است.

وقتى این را مسلم دانستید که آن‌ها در موضوع سپاه اسامه، مصلحت اسلام‏ را- البته به نظر خود آن‌ها- بر سخن پیامبر اکرم(صلى‌اللّه‌علیه‌وآله) مقدم داشتند، چرا نمى‏‌گویید آن‌ها در امر خلافت بعد از پیامبر(صلى‌اللّه‌علیه‌وآله) نیز به نظر خود، مصلحت اسلام را بر تعبد به نصوص غدیرخم و امثال آن ترجیح دادند؟!

شما عذر اعتراض کنندگان به پیامبر اکرم(صلى‌اللّه‌علیه‌وآله) در اعطاى مقام فرماندهى سپاه به اسامه را به این دانستید که انتصاب جوانى چون او در میان مردمى که کهن‌سالان و سال‌خوردگان هم در میان آنان وجود داشت، چنین اقتضایى را داشته و عدم انقیاد کهن‌سالان از اطاعت جوانان، امرى طبیعى است.

ولى چرا آن را درباره کسانى‌که به نصوص «غدیرخم» عمل نکردند که به مقتضاى آن مى‌‏باییست على بن ابی‌طالب(علیه‌السلام) جوان‌مرد اسلام، بر سال‌خوردگان و پیران صحابه حکومت داشته باشد، معتقد نیستید؛ زیرا چنان‌که نقل کرده‌‏اند، اینان روز وفات پیامبر، کمى سن على(علیه‌السلام) را حساب کردند، همان‌طور که موضوع سن کم اسامه را هنگامى که پیغمبر(صلى‌اللّه‌علیه‌وآله) او را فرمانده آن‌ها قرار داد، دستاویز فعل خود کردند.

مى‏‌دانیم که خلافت و فرماندهى سپاه، فاصله زیادى با هم دارند. پس وقتى که آن‌ها به طبیعت حال، نتوانند در یک لشکرکشى نسبت به فرمانده جوان، منقاد گردند، پس به طریق اولى حاضر نخواهند بود در مدت حیات خویش، در کلیه شئون دینى و دنیوى، تسلیم یک جوان شوند!!

به علاوه این که گفتید «پیران و سال‌خوردگان از نظر طبیعى حاضر به انقیاد از جوانان نیستند» اگر منظور شما حکم مطلق است، ما آن‌را نمى‏‌پذیریم؛ زیرا دل‌هاى پیران مومن که ایمانى کامل دارند، برای اطاعت و لو آن شخص جوان باشد، آماده‌تر است.

مگر قرآن کریم نفرمود: «وَ ما آتاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا [حشر/۷] آن‌چه را پیغمبر براى شما آورده است بگیرید و آن‌چه را که شما را از آن برحذر داشته است، ترک کنید». هم‌چنین مگر نفرمود: «وَ ما کانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لا مُؤْمِنَهٍ إِذا قَضَى اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ یَکُونَ لَهُمُ الْخِیَرَهُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَ مَنْ یَعْصِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالًا مُبِینا [احزاب/۳۶] هیچ مرد و زن با ایمانى را نمى‌‏رسد که هرگاه خداوند و پیغمبرش، دستورى دادند، از پیش خود اختیارى داشته باشد، هر کس نافرمانى خدا و پیغمبر را پیشه سازد، در گم‌راهى آشکار بسر مى‌‏برد».[۱]

بنابراین با توجه به مطالب بالا آیا احتمال این وجود ندارد که صحابه مانند سپاه اسامه، این بار نیز به صلاح‌دید خود عمل کرده باشند و امر خلافت را علی‌رغم نصب پیامبر اکرم(صلى‌اللّه‌علیه‌وآله) و تاکید ایشان بر امامت امیرالمومنین تغییر داده باشند.

________________________________________
پی‌نوشت
[۱]. سید عبد الحسین شرف الدین، اجتهاد در مقابل نص‏، ترجمه على دوانى‏، دفتر انتشارات اسلامى‏، قم‏، ۱۳۸۳ ش‏، چاپ نهم‏، ص ۹۶-۱۰۰٫

false
false
false
false

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

√ کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
√ آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد


true