×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

false
true
true
کوهدشت و چالش آب یادداشتی از احسان صلاحی

ارجانیوز – احسان صلاحی : کمبود آب در ایران یکی از عوامل محدود کننده اصلی توسعه فعالیت های اقتصادی در دهه های آینده به شمار می رود. در نگرش جدید جهانی، آب کالایی اقتصادی- اجتماعی و به عنوان نیاز اولیه انسان محسوب  می شود، با روندی که تقاضای آب دردنیا می پیماید دیری نمی پاید که تامین آب شیرین قابل شرب به یک معضل بین المللی بدل شده و در آینده ای نزدیک مبنای اختلافات و جنگ بین اقوام و ملل مختلف قرار گیرد مگر اینکه مدیریت صحیح بر نحوه استحصال و مصرف آن اعمال گردد.

بانک جهانی در گزارش جدید خود از کاهش سرانه آب قابل استحصال و از دست دادن کیفیت آن، استفاده ناکارآمد راندمان پایش مصرف در بخشهای کشاورزی، صنعتی و کشاورزی؛ شور شدن اراضی، وضعیت نامطلوب تعمیرات و نگهداری، محدودیت جبران هزینه ها و نبود هماهنگی بین سازمان های ذیربط را بعنوان چالش های پیش روی آب  در کشور ایران نام برده است.

ایران کشوری مستعد به خشکی و خشکسالی است و میزان خسارت وارده در اثر این خطر طبیعی رو به افزایش است.  بهره‌برداری بی رویه از منابع آب در بخش کشاورزی، صنعت، بهداشت و خانگی منجر به کاهش سرانه آب موجود گردیده است.  در ۵۰ سال قبل که جمعیت کشور ۱۹ میلیون نفر بود میزان سرانه آب حدود ۷۰۰۰ مترمکعب در سال بود، در حالی که امروز با  بیش از۷۵ میلیون نفر سکنه میزان سرانه آب به کمتر از ۱۹۰۰ مترمکعب در سال رسیده است. در آخرین گزارش سازمان فائو با توجه به میزان رشد جمعیت کشور ایران سرانه آب تا سال ۲۰۲۵ به حدود ۱۳۰۰ مترمکعب در سال پیش بینی شده است.

 

سرانه منابع آب و بحران آب برای سال ۲۰۲۵ در کشور ایران
منابع آب قابل تجدید (میلیارد مترمکعب در هر سال) ۱۳۰
مصرف آب (میلیارد مترمکعب در هر سال) ۹۳
سرانه منابع آب در سال ۲۰۲۵ (مترمکعب) ۱۳۰۰
پتانسیل بحران آب شاخصهای مختلف شدت استفاده از آب شاخص ایالات متحده بحران شدید
شاخص Faikenmark تنش آب
شاخص WRI (موسسه منابع جهانی) تنش آب

 

شهرستان کوهدشت به واسطه پتانسیل های ارزشمند در زمینه ژئوتوریست، قشر تحصیل کرده نخبه، تولیدات دامی عشایر و روستائیان، دشت های غنی مستعد کشاورزی و منابع طبیعی ارزشمند یکی از شهرستان های مهم استان لرستان محسوب می گردد. در چند سال گذشته این شهرستان بدلایل خشکسالی، سوء مدیریت منابع آب های زیر زمینی و عدم اجرای زیر ساخت های مصوب دولت گذشته و حال دچار مشکلات مهمی در زمینه کشاورزی و تامین آب شرب شهرستان گشته که به برخی از آن ها اشاره می گردد:

  • خطر کمبود آب دربخش کشاورزی شهرستان کوهدشت:

کمبود آب و خشکسالی از بزرگترین چالش هایی می‌باشند که توسعه کشاورزی کشور در حال و آینده با آن مواجه خواهد بود.  برآورد نیازهای غذایی نشان می‌دهند که اگر اقداماتی در جهت الگوهای مناسب کشت، افزایش راندمان آبیاری، کاهش ضایعات پس از برداشت محصول، مدیریت مناسب اراضی و علاوه بر تمام این موارد، اگر استراتژی مناسب برای مدیریت آب و آمادگی کاهش اثرات خشکسالی در بخش کشاورزی اتخاذ نشود، پتانسیل‌های آب و زمین کشور نیازهای غذایی کشور را تامین نمی‌کند.

شهرستان کوهدشت در چند سال اخیر از پدیده خشکسالی و کاهش سطح منابع آب های زیر زمینی دچار خسارت های زیادی شده است.  متوسط میزان بارش سالانه این شهرستان در سال های زراعی پیشین ۲۵۰ میلیمتر است که حدود یک سوم متوسط میزان بارش جهانی می‌باشد. شهرستان کوهدشت یکی از نقاط شهری غرب استان لرستان با وسعت حدود ۳۱۳۷ کیلومتر مربع می باشد که ۱۲ درصد از مساحت استان را به خود اختصاص داده است. کل مساحت اراضی کشاورزی شهرستان، ۱۹۱۵۷۲ هکتار، معادل ۲۵ درصد اراضی زراعی استان لرستان می باشد که از این مقدار، ۱۹۲۹۷ هکتار تحت کشت آبی و ۱۷۲۲۷۵ هکتار دیگر بصورت دیم کشت می شود. همچنین شهرستان کوهدشت با ۲۳۹۴ هکتار سطح باغات مثمر تولید سالانه ۱۳ درصد محصولات باغات استان را به خود اختصاص داده است.

کمبود آب در بخش کشاورزی شهرستان  باعث مشکلات عدیده ای در این شهرستان شده که در صورت عدم ارائه راهکار مناسب جهت حل این مشکلات آینده تاریکی  در انتظار انبار غله استان لرستان خواهد بود. در شهرستان کوهدشت اکثر زمین های زارعی که به صورت دیم کشت می گردند دچار پدیده خرده مالکی بوده و الگوی کشت مناسب باتوجه به تغییرات آب و هوایی در آن ها رعایت نمی گردد، از طرف دیگر در زمین هایی که به صورت کشت آبی مورد زرع قرار می گیرند علیرغم توصیه های مکرر کارشناسان در خصوص کاهش سطح آب های زیر زمینی و فرونشست دشت های شهرستان همچنان توسط عده ای خاص به وسیله ی چاه های مجاز و غیر مجاز مورد کشت قرار می گیرند که تبعات این معضل را  تمام مردم شهرستان  در چند سال اخیر  بخوبی درک نموده اند. عشایر شهرستان نیز به واسطه ضعف تولیدات کشاورزی در زمینه تغذیه دام ها، آتش سوزی های اخیر و فرسایش خاک  در مراتع و جنگل های شهرستان، تخریب مراتع وتغییر کاربری  آن ها به زمین های کشاورزی و خشکسالی های اخیر  میزان تولیدات دامی آنها کاهش یافته و یا اکثرأ دام های خود را فروخته و به مشاغل دیگر روی آورده اند و یا اینکه برای کسب درآمد به پایتخت و شهرستان های مجاور مهاجرت می نمایند.

 

  • ضعف اجرا در عملکرد طرح های زیرساختی و بنیادی:

عدم برنامه مدون و علمی بین سال های ۸۴-۹۲ ضربه مهلکی را به این منطقه از استان لرستان وارد کرد، چون در این دوره بودکه کاهش سطح منابع آب های زیر زمینی و کاهش نزولات جوی آغاز شد و بدون اینکه برای آن راهکاری پیش بینی گردد، روند استحصال و مصرف غیر اصولی آب در دشت های شهرستان ادامه یافت. حتی در مواردی با معرفی کسانی که از منابع آب های زیر زمینی برای کشت گیاهان آبدوست بهره می بردند بعنوان کشاورز نمونه کشوری و یا استانی، به تشویق حراج منابع آبی این شهرستان دامن زدند.

دولت وقت نیز در ادامه روند اشتباهات تصمیم گیری  و در انتهای دوره ۸ ساله خود با پدید آمدن اوضاع بحرانی در وضعیت منابع آبی استان و شهرستان کوهدشت برای کاهش تبعات این وضع، بحث سد معشوره و یا سد واقع در تنگ گاوشمار را  با گفتمان طرح کارشناسی آن مطرح نمود. سد بتنی دو قوسی تنگ معشوره بر روی رودخانه کشکان در استان لرستان واقع شده و موقعیت ساختگاه این سد در حدود یک کیلومتر پایین تر از محل تلاقی دو شاخه تشکیل دهنده کشکان یعنی کاکارضا و چم زکریا است.

در زمان احداث این سد اهداف ساخت آن را تامین آب کشاورزی برای ۳۶ هزار هکتار از زمین های دشت های تشنه کوهدشت، کنترل سیلاب های زمستانه رودخانه و در نهایت استفاده از آب پشت سد برای تولید انرژی برقی بیان شد. این تصمیم در دل کشاورزان و مردم شهرستان که تامین کننده بخش اعظمی از غلات استان می باشند، بارقه ای از امید ایجاد کرد و حتی گفته می شد این سد و آب تامین شده توسط آن باعث ایجاد ۱۲ هزار شغل در شهرستانی می گردد که نرخ بیکاری بالای ۸۰ درصد را دارد.

متاسفانه علیرغم مصوبات و تاکیدات نماینده عالی دولت در استان و نماینده شهرستان سد معشوره همچنان راکد و تغییرات اساسی نیز در طرح جدید  در زمینه ی کاهش حجم آبگیری و کارکرد این سد(برخلاف طرح توجیهی اولیه )  برای شروع به کار مجدد صورت گرفته و اندک امید کشاورزان رنج دیده این شهرستان نیز از بین رفته و در واقع کشاورزی شهرستان کوهدشت که زمانی شهره ی غرب کشور در زمینه تولید انواع محصولات بوده است، سال های احتضار خود برای پیوستن به تاریخ را طی می کند.

  • عدم اجرای وسیع پروژه های آبخیز داری:

آبخیزداری باعث مدیریت صحیح منابع حوزه‌های آبخیز اعم از طبیعی، کشاورزی، اقتصادی و انسانی بدون ایجاد اثرات منفی در منابع آب و خاک می‌گردد. به عبارت دیگر آبخیزداری طراحی و مدیریت حوزه های طبیعی به منظور حفاظت و استفاده صحیح و پایدار از منابع طبیعی با توجه ویژه به منابع آب و خاک است. درشهرستان کوهدشت در حوزه مادیان رود دو شاخه غربی و شرقی وجود دارد  که با توجه به اجرای پروژه های آبخیز داری در سرشاخه شرقی علیرغم نبود کانال های بهینه جهت هدایت رواناب ها، بارندگی های چندسال اخیر به خوبی کنترل و کمترین خسارت به روستاها، زمین های کشاورزی و محیط زیست وارد گردید. اما در حوزه غربی مادیان رود وکوهدشت شمالی متاسفانه در سنوات گذشته کمترین دید کارشناسی نسبت به این امر وجود داشته و حتی در مناطقی مانند هومیان این پروژه ها وجود ندارند و یکی از دلایل مهم و تاثیر گذار در خسارات پدیده سیل سال ۹۴ می باشد که باعث جریان  گسترده  و سریع روانآب ها به سمت کانال های ورودی شهر گشت، که در نهایت مرگ دردناک چند تن از همشهریانمان را در پی داشت .

  • مشکلات تامین آب شرب شهرستان:

در بحث تامین آب شرب اگر به طور متوسط سرانه مصرف هر فرد در روز را ۱۷۰ لیتر در نظر بگیریم با توجه به غیر فعال شدن تعداد زیادی از چاه های تامین آب شرب در نقاط شهری و روستایی، در آینده نزدیک دغدغه تامین آب شرب هم به یکی از مشکلات این شهرستان تبدیل می گردد هرچند هم اکنون نیز در بسیاری از نقاط روستایی و عشایری شهرستان از تانکر های حمل آب برای تامین آب شرب افراد و حتی آبیاری باغات  استفاده می شود.

سخن آخر:

درصورت مداومت این وضع در این شهرستان در آینده نزدیک با وضعیت غیر قابل کنترلی مواجه خواهیم شد که تبعات آن خیلی بیشتر از بحث لابی گری در توقف اجرای طرح ها و زیر ساخت های شهرستان خواهد بود. این شهرستان دارای جمعیتی بالغ بر ۲۲۰ هزار نفر، ۵ نقطه شهری، ۲۷۶ منطقه روستایی و بیش از ۳۵۸۰ خانوار عشایری است که زندگی آنان در ارتباط مستقیم با کشاورزی و دامداری می باشد و آب یک عنصر مهم در این بین است که نبود و کاهش این فاکتور مهم باعث کوچ و تغییر سکونت این عزیزان خواهد شد و عواقب بسیار بدتر خواهد بود.

 

false
false
false
false

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

√ کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
√ آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد


true